York

3 september 2025

Vandaag hadden we een museumdag omdat de weersvoorspellingen niet zo goed waren. Na het ontbijt van vanmorgen liepen we naar de bushalte van lijn 1/1A, die hier vlakbij is. Gelukkig kon ik Rinske ervan weerhouden om de bus de stad uit te nemen in plaats van de stad in. Dat geeft me tenminste weer een kick. Ze kocht een kaartje en bij het station stapten we uit. We besloten toch nog maar voor een paar haltes een bus te nemen en deze chauffeur zei dat een dagkaart (familiekaart) voor 9 pond goedkoper was. Dus dat deden we. Bij Cliffden Tower stapten wij uit en dit was vlakbij het York Museum.

Het York Museum is de favoriet van Rinske, die hier al eerder geweest is. Zij vond dat we in ieder geval naar dit museum moesten gaan. Het bevindt zich op de locatie van York Castle, dat oorspronkelijk werd gebouwd door Willem de Veroveraar in 1068.

Het museum zelf werd in 1938 opgericht door John L. Kirk en is gevestigd in de gevangenisgebouwen die in de 18^de eeuw op de plaats van het kasteel werden gebouwd, te weten de schuldenaars-gevangenis, (gebouwd tussen 1701 en 1705, met stenen afkomstig van de ruïnes van het kasteel), en de vrouwengevangenis (gebouwd tussen 1780 en 1785).

De schuldenaarsgevangenis werd oorspronkelijk gebouwd als de County Gaol (provinciale gevangenis) tussen 1701 en 1705. Het is een drie verdiepingen hoog gebouw met een centrale vleugel en een klokkentoren, geflankeerd door uitstekende zijvleugels, gebouwd met Tadcaster-kalksteen en bakstenen muren en voorzien van een lood- en een leistenen dak.

De meest bekende gevangene van deze gevangenis van Dick Turpin, die er in de jaren 1730 werd vastgehouden voorafgaand aan zijn proces bij het gerechtshof van York. Zijn cel maakt tegenwoordig deel uit van de tentoonstelling in het huidige museum. Dick Turpin was de zoon van een herbergier. Hij maakte deel uit van een groep dieven en in 1735 werd hij een struikrover. Later schoot hij een man neer en ontsnapte naar Yorkshire, terwijl er een prijs op zijn hoofd stond. Hij veranderde zijn naam in John Palmer. Het mocht niet baten want daarna werd hij gearresteerd omdat hij een paard gestolen had. Hij werd gevangengezet in York Castle.

Zijn echte identiteit kwam aan het licht toen hij een brief schreef waarin hij zijn broer om hulp vroeg. Hij ondertekende met John Palmer. Zijn broer wilde geen postzegel betalen en daarom werd de brief teruggestuurd naar het postkantoor. Toevallig werd de brief gezien door de leraar die hem lesgegeven had. Deze herkende zijn handschrift. Op verzoek reisde de leraar naar York waar hij Turpin identificeerde. Dick Turpin werd opgehangen in 1739 en begraven op het kerkhof van St Georges.

De vrouwengevangenis en de binnenplaats werden gebouwd tussen 1780 en 1783 voor een bedrag van 1540 pond naar een ontwerp van Thomas Wilkinson en John Prince. De voorgevel van dit gebouw komt overeen met die van het gerechtsgebouw aan de overzijde van het burchtterrein. In 1802 werd de gevangenis aangepast en werden er zijvleugels toegevoegd. Tussen 1820 en 1850 volgden een podium en trappen. De voorkant van het gebouw is opgetrokken uit gezaagde zandsteen (sandstone ashlar) en het interieur van het portaal is bepleisterd. De gevangenis werd in 1934 aangekocht door de City of York Corporation en opende in 1938 haar deuren als het Castle Museum.

De hierboven genoemde John Lamplugh Kirk, een arts en amateurarcheoloog uit Pickering, deed in 1931 een oproep aan locaties die interesse hadden om zijn grote verzameling objecten op het gebied van sociale geschiedenis onder te brengen. Zijn keuze viel op York. De vrouwengevangenis werd in 1934 aangekocht om de Kirk-collectie van “voorbije tijden” te huisvesten. Op 23 april 1938 opende het als Castle Museum.

Een van de grootste trekpleisters van dit museum was de reconstructie van een laat-Victoriaanse straat, genaamd “Kirkgate”, de eerste in zijn soort in Groot-Brittannië. De overdekte binnenplaats van de vrouwengevangenis werd een straat geplaveid met keien, je loopt langs allerlei ambachtslieden, je snuift de lucht van weleer op, en dat allemaal in een gebouw. Dus met regen loop je toch droog! Het was echt de moeite waard.

Daarna gingen wij naar het volgende museum, het Jorvik Viking Centre. We hadden van tevoren een tijdslot moeten reserveren, maar toch konden we er nog in. Het is een hele populaire attractie, waar meestal lange rijen voor staan.

Het was de locatie van een snoepfabriek voordat het een archeologische opgraving werd die in 70er jaren van de vorige eeuw vaak werd bezocht door Britse en Scandinavische vorsten. Hier werden houten wanden van huizen en vlechtwerkhekken van het Vikingstadje Jorvik ontdekt die nog steeds mensenhoog overeind stonden. Op de plek waar deze vondsten zijn gedaan (onder het nieuwe winkelcentrum) hebben ze een nieuw leven gekregen in het Jorvik Viking Centre.

Je komt eerst in een ruimte met een glazen vloer, waaronder je een deel van de oorspronkelijke archeologische site kunt zien, terwijl displays aan de muren uitleg geven over de Vikingbeschaving. Daarna stap je in een soort karretje, waarin je “terug zweeft” naar een gereconstrueerde Vikingwereld, waarin het leven en de geuren van de Vikingstad worden weergegeven, zo’n 6 meter onder de grond. Elk huis staat op de plek van een oorspronkelijk Vikingperceel en tijdens de rit zie je animaties die gebaseerd zijn op de archeologische vondsten van de opgraving bij Coppergate. Ambachtslieden op de markt zijn aan het werk en personages praten tegen je in het Oudnoors terwijl je langskomt.

Onderzoek naar plantaardige en dierlijke resten uit de oorspronkelijke opgraving wierp een nieuw licht op het dieet en de hygiëne van de inwoners van deze grote Vikingstad, terwijl zij zich bezighielden met vreedzamere bezigheden zoals landbouw en handel. Er waren bijvoorbeeld veel menselijke vlooien en luizen in hun huizen.

De dag na Tweede Kerstdag 2015 was een dag om snel te vergeten voor het Jorvik Viking Centr, toen overstromingswater het museum begon binnen te sijpelen, waardoor het moest sluiten. Personeel werd opgeroepen om de 40.000 artefacten te redden. Sommigen moesten zelfs door de politielinten heen om het museum te bereiken omdat delen van de stad waren afgesloten. Binnen 24 uur waren alle objecten veiliggesteld, maar de infrastructuur van het museum, waaronder de Vikingfiguren, het grootste deel van decor en de elektriciteit, was vernietigd. Zo begon een grootschalig restauratieproject om het verhaal van het Vikingleven in York, 100 jaar geleden, opnieuw vorm te geven en te verbeteren.

Het project werd mede mogelijk gemaakt door de verzekering van Jorvik, die niet alleen de vervanging van vernietigde items een-op-een dekte, maar ook een bedrijfscontinuïteitsverzekering omvatte. Hierdoor hoefde geen enkel personeelslid ontslagen te worden tijdens de sluiting. De verzekering droeg 2,8 miljoen pond bij aan de heropbouw. Het resterende bedrag van 1,5 miljoen pond werd ingezameld door de York Archeological Trust. Het museum ging 16 maanden later, op 8 april 2017 weer open voor het publiek.

Ik vond het heel leuk om in een soort van tijdcapsule door het museum te zweven en het museum was zeker een bezoek waard. Maar nu werd het tijd om aan de inwendige mens te denken. We namen bus 3 naar het station, vanwaar we naar “The Grand” liepen, waar Rinske een “high tea” gereserveerd had om een uur. We waren er om half een. We werden verwelkomd door een soort butler en begeleid naar de entree van het restaurant. Daar werden we door een gastvrouw naar ons tafeltje gebracht.

Het grote gebouw is een voorbeeld van vroeg 20^e-eeuwse architectuur en is gebouwd in 1906. Het monumentale gebouw met een Grade II listing is opgetrokken uit rode baksteen en Portlandsteen en voorzien van sierlijke smeedijzeren hekwerken, eikenhouten betimmering en decoratief stucwerk. De imposante gevel, de gebeeldhouwde steendetails en elegante symmetrie weerspiegelen het prestige en de ambitie van de North Eastern Railway op het hoogtepunt van haar macht. De architecten achter het ontwerp waren Horace Field en William Bell. Field, een in Londen gevestigde architect die bekend stond om het combineren van traditioneel vakmanschap met verfijnde detaillering, had niet eerder aan spoorweggebouwen gewerkt. Zijn kenmerkende stijl gaf het project echter een gevoel van elegantie en statigheid. Bell, de hoofdarchitect van de North Easter Railway, bracht de technisch knowhow in.

Het gebouw toont elegante marmeren interieurs, met eikenhout betimmerde kamers en de majesteitelijke Grand Boardroom. Als een geliefd herkenningspunt in het hart van Yorkshire, werd The Grand in 2010 met zorg gerestaureerd tot zijn oorspronkelijke pracht. Het is bekroond vijfsterrenhotel.

In onze “gewone” kleding voelden wij ons echter thuis in de mooie entourage. Een mooi gedekte tafel en lief personeel dat ons ontving, in de watten legde en verwende met allerlei lekkers. Het was zoveel, dat ik ’s avonds niet meer hoefde te eten. Rinske had een afternoon tea met Harry Potter details besteld, zodat we de “snaai”, de “sorteerhoed”, de uil Hedwig en allerlei andere dingen uit de Harry Potterboeken aten.

Vol maar voldoen liepen we snel terug naar de bus, want intussen was er een zwaar onweer losgebarsten. En zo waren we snel weer thuis om rustig uit te buiken!