Van York naar Whitby en kasteel Howard

5 september 2025

Vandaag gingen we weer verder en moesten we ons verblijf in York verlaten. Wij gaven dit verblijf allebei een zeven. Ten eerste vonden wij het bed veel te smal. Zo smal, dat Rinske maar op de slaapbank heeft geslapen, zodat ik het hele bed voor mij alleen had. Ook het douchen was geen succes, omdat het maar een heel klein straaltje water was dat ook nog niet echt heet was. Tevens was de keukenuitrusting heel mager en de plankjes in de koelkast waren kapot.

Zoals aldoor waren we weer vroeg wakker. Dat komt omdat wij hier ook vroeger gaan slapen. Gisterenavond hadden we al ingepakt want dat scheelt dan ’s morgens weer. Om ongeveer kwart voor tien reden we weg. Ik reed een klein stukje door, sloeg toen linksaf, keerde de auto en reed zo de weg terug. Dit was nodig om weer op de ringweg te komen, want door het centrum van York rijden was geen optie. Overal lagen er wegen open en werd er gebouwd.

Tom deed goed zijn werk en koos dezelfde weg als die ik gekozen had. Via een kleine verbindingsweg, North Lane, kwamen we op de A 64. Onderweg zagen we een bordje “Castle Howard”, onze bestemming van vandaag. Het was heerlijk weer en we reden weer via een golvend landschap. Ik blijf me verbazen over de steile hellingen hier in het land van dierenarts James Herriot uit All Creatures Great and Small. Al gauw kwamen we bij het kasteel aan en parkeerden we de auto.

Het was nog lekker rustig en we werden hartelijk ontvangen door een vrijwilliger die ons van alles over het kasteel en het park uitlegde. Hij kreeg er geen genoeg van. Dat er een treintje reed voor mensen die niet goed ter been waren, dat ik een rolstoel kon krijgen. Rinske zag hier weer duidelijk mogelijkheden voor een work-out! Wij kochten kaartjes en wachtten op het treintje. Het was een trekker met twee wagonnetjes, the Kelly train. Waar de naam Kelly vandaan kwam weet ik niet.

Wij besloten eerst maar het kasteel te bezoeken. Er kwam een rolstoel en in die rolstoel ging ik met een traplift naar boven. Dat duurde tweeëneenhalve minuut. Daarna gingen we de kamers en zalen door. Het kasteel is gebouwd door architekt John Vanbrugh, die leefde van 24 januari 1664 tot 26 maart 1726, Hij is het meest bekend als de architekt van Blenheim Castle, waar Churchill geboren is. Vanbrugh creëerde de zogenaamde Engelse barok.

Charles Howard, 3de Graaf van Carlisle, een mede-lid van de Kit-Cat Club, gaf Vanbrugh in 1699 de opdracht om zijn landhuis te ontwerpen, dat vaak wordt omschreven als het eerste echt barokke gebouw van Engeland. De barokstijl van Castle Howard is de meest Europese die Vanbrugh ooit heeft gebruikt.

De Kit-Cat Club was trouwens een Engelse herenclub uit de late 17^e, begin 18^e eeuw die veel invloed had op de politiek en de literatuur. Hij was het prototype voor latere clubs. De club bestond uit invloedrijke Whigs, schrijvers en politici die zich inzetten voor het handhaven van de protestantse troonopvolging in Groot-Brittannië. De naam van de club is afgeleid van Christopher Cat, een banketbakker van wie de schapenvleespasteitjes, bekend als de “Kit-cats”, geliefd waren bij de leden.

Castle Howard, met zijn immense gangen in segmentale colonnades die leiden van het hoofdgebouw naar de zijvleugels, met in het midden een grote koepeltoren met lantaarn, behoort sterk tot de klassieke Europese barokstijl. Het combineerde ontwerpelementen die slechts af en toe, zo niet helemaal niet, voorkwamen in de Engelse architectuur: John Webb’s Greenwich Palace, Wrens niet-uitgevoerde ontwerp voor Greenwich, dat net als Castle Howard werd gedomineerd door een centraal blok met koepel, en natuurlijk Talmans Chatsworth. Een mogelijke inspiratiebron voor Castle Howard was ook Vaux-le-Vicomte in Frankrijk.

De interieurs zijn uiterst dramatisch; de Grote Hal rijst tot 24 meter hoogte op in de koepel. Scagliola en Korinthische zuilen zijn in overvloed aanwezig, en galerijen die met hoge bogen verbonden zijn, geven de indruk van een operadecor — ongetwijfeld de bedoeling van de architect.

Castle Howard werd als een groot succes beschouwd. Dit fantasierijke gebouw, ongeëvenaard in Engeland, met gevels en daken versierd met pilasters, beelden en sierlijk snijwerk, zorgde ervoor dat de barok van de ene op de andere dag populair werd. Hoewel het grootste deel van Castle Howard tegen 1709 bewoonbaar en voltooid was, gingen de laatste afwerkingen door gedurende een groot deel van Vanbrugh's leven. De westelijke vleugel werd uiteindelijk voltooid na Vanbrugh’s dood, naar een aangepast ontwerp. De lof voor het werk aan Castle Howard leidde tot Vanbrugh’s beroemdste opdracht: architect van Blenheim Palace.

Wat betreft die opdracht: William Talman, een reeds gevestigde architect en opzichter van de Koninklijke Werken, was aanvankelijk de voorkeurskandidaat, maar hij vroeg meer geld dan de Lord redelijk vond. Vanbrugh’s charme, en het gebrek daaraan bij Talman, waren mogelijk genoeg om de opdrachtgever van architect te doen veranderen. Toch blijft het onduidelijk hoe Vanbrugh, volledig ongeschoold en zonder ervaring, de Graaf van Carlisle wist te overtuigen hem de verantwoordelijkheid van architect toe te vertrouwen. Het ontwerpproces begon in de zomer van 1699; voor het einde van dat jaar was het schaalmodel van Castle Howard in aanbouw, werd er steen gewonnen en werden de fundamenten besproken.

Het lijkt erop dat de vroege ontwerpen voor Castle Howard afkomstig waren van Nicholas Hawksmoor. In 1700 werd hij formeel door Vanbrugh bij het project betrokken als tekenaar en opzichter. De ontwerpen varieerden en evolueerden tot 1702, waarbij het tweetal samenwerkte.

Het viel ons op dat er ontzettend veel vrijwilligers aanwezig waren in het gebouw die mij allemaal wilden helpen en vertellen over het gebouw. Zo kreeg ik, terwijl ik op Rinske wachtte, een boek in mijn handen gedrukt. Daarin stond het verslag van de brand die uitbrak op 9 november 1940. Het vuur begon bij een open haard en verspreidde zich vliegensvlug door het gebouw. De koepel, de centrale hal, de eetzaal en de staatsievertrekken aan de oostzijde werden volledig vernietigd. Antonio Pellegrini’s plafondschildering, “De val van Phaëton”, ging verloren toen de koepel instortte. In totaal gingen twintig schilderijen (waaronder twee van Tintoretto) en verschillende waardevolle spiegels verloren. De brandweer van Malton en York had acht uur nodig om het vuur onder controle te krijgen.

Toevallig waren er op het terrein kostschoolmeisjes uit Scarborough ondergebracht vanwege de oorlog en dankzij hen is een heleboel bewaard gebleven. Zij gooiden de boeken uit de ramen, die beneden opgevangen werden. Schilderijen werden van de muur gehaald en naar beneden geworpen.

Een aantal van de verwoeste kamers is in de daaropvolgende decennia gerestaureerd. Tussen 1960 en 1961 werd de koepel herbouwd en in de daaropvolgende jaren werd Pellegrini’s “De val van Phaëton” opnieuw geschilderd op de onderzijde van de koepel door de Canadese kunstenaar Scott Medd. De oostvleugel is nog steeds een lege omhulsel, hoewel deze inmiddels weer is voorzien van een dak. In 2009 werd er onder het meer van het kasteel een ondergronds warmteterugwinnings-systeem op basis van water geïnstalleerd, dat de stookkosten halveerde. Volgens cijfers van de Association of Leading Visitor Attractions werd Castle Howard in 2019 door meer dan 269.000 mensen bezocht

Rinske duwde mij weer vol enthousiasme door alle kamers. Er was ook een galerij met allemaal beelden en bustes. Die waren meegenomen, gekocht of nabesteld door de Earls tijdens hun “Grand Tour”. Deze rondreis langs klassieke monumenten, voornamelijk in Italië en Frankrijk, maakte deel uit van de vorming van jonge mannen uit de West-Europese elite. Het werd beschouwd als een essentieel onderdeel van hun opvoeding, waarbij ze de (voornamelijk klassieke) kunsten leerden kennen en waarderen. Het diende ook als een gelegenheid voor seksuele opvoeding en voorbereiding op het huwelijk.

De grand tour was ook de gelegenheid om tijdelijk te ontsnappen aan het keurslijf van de hoogste standen. Ouders stimuleerden de grand tour opdat de jongeren op deze manier ver van huis hun wilde haren konden kwijtraken. Johann Wolfgang von Goethe maakte tussen 1786 en 1788 een grand tour naar Italië en bracht verslag uit van deze reis in zijn boek “Italienische Reise”.

Om zo comfortabel mogelijk te reizen, zonder extreme hitte of regenval en om tegelijkertijd zoveel mogelijk bijzondere evenementen bij te kunnen wonen, vertrokken de reizigers meestal in het vroege voorjaar. Koetsen werden vaak gebruikt als vervoermiddel, of het nu ging om eigen koetsen van adellijke families, gehuurde koetsen of postkoetsen.

Dankzij de reisverslagen en brieven van hun voorgangers waren de reizigers zich ervan bewust dat hen onderweg veel ongemak ten deel zou vallen, met name buiten de grote steden. Het was zaak om daarop voorbereid te zijn, net als op het gevaar van bandieten en rovers. Een paar pisstolen hoorden daarom tot de standaard reisuitrusting.

We gingen verder met ons bezoek. Rinske ging alleen naar de kapel van het kasteel, want het werd mij afgeraden de trap te gebruiken omdat ze dat te gevaarlijk vonden. Ik kon echter wel naar de kapel via de giftshop. Dat hebben we gedaan en wij hebben daar ook weer het schitterende glas-in-lood bewonderd.

Daarna hebben we de inwendige mens versterkt, Rinske met een sausage-rol en groenten, ik gewoon een broodje. Eenmaal klaar hebben we de buitenkant van het kasteel bewonderd. Hier viel pas echt de asymmetrie op van het gebouw. Er was een deel aangebouwd waardoor de asymmetrie, volgens de wensen van de Earl, ontstond. Later scheen hij toch niet tevreden geweest te zijn met het resultaat.

Wij stapten weer in de Kelly train en gingen richting Lake House. Onderweg zagen we wilde zwijnen en er viel een boom om. Eerst dachten we dat hij uit zichzelf omviel, maar later zagen we er houthakkers. Vanaf het meer reden we weer terug naar de ingang, waar een farmshop was. Daar hebben we allerlei lekkernijen gekocht: kaas, marmelade, lemon curd, chocolade en voor ‘s avonds verse groenten en vlees.

Na het bezoek aan het kasteel vervolgden wij, met Rinske achter het stuur, onze weg door Yorkshire. Wij wilden nog naar het kerkje in Pickering, maar dat hebben we maar overgeslagen. Wij hadden al zoveel gezien voor vandaag. Onderweg reden we door een schitterend gebied, the Yorkshire moors. Wij wilden nog stoppen bij een natuurfenomeen, de “Hole of Horcum”. Dit ligt in het North York Moors National Parc.

De “Hole” is ongeveer 120 meter diep en zo’n 1,2 km breed. Hij is ontstaan door een proces dat “spring-sapping” wordt genoemd: water, dat uit de heuvels opborrelt, ondermijnt geleidelijk de hellingen erboven door de gesteenten korrel voor korrel weg te spoelen. Op deze manier werd een dal, dat ooit smal was, over duizenden jaren verbreed en verdiept tot een enorme ketelvormige uitholling. Dit proces is nog steeds aan de gang. Volgens een lokale legende is het amfitheaterachtige landschap ontstaan toen de reus Wade een handvol aarde uit de grond schepte om die tijdens een ruzie naar zijn vrouw te gooien.

Helaas lag de parkeerplaats aan de andere kant van de weg en het was een doorgetrokken streep, dus daar durfden we niet te parkeren. Gelukkig kwam er even later een klein parkeerplaatsje aan onze kant, waar Rinske nog wat foto’s genomen heeft. Zij was echt in haar element. Ik ook trouwens.

Hier ligt ook Goathland, een schilderachtig dorp in de North Yorkshire Moors, bekend om zijn prachtige landschap en het historische treinstation dat dienstdeed als Zweinsveld in de Harry Potter-films.

Wij vervolgden onze weg en kwamen in het drukke kustplaatsje Whitby aan, waar we al gauw ons volgende overnachtingsadresje vonden. Maar geen parkeerplaats. Gelukkig vonden wij die wel een paar honderd meter vanaf het huis. Intussen was in onze straat weer een plaatsje vrijgekomen en Rinske ging de auto halen, maar je snapt het al, het plaatsje was weer weg. Toen heb ik maar de bagage uit de auto gehaald en die voor het huis neergezet, terwijl Rinske weer op zoek ging naar een plekje.

Het huis is beter dan ons vorige onderkomen. Licht met een erker met uitzicht op Whitby Abbey. En vooral in de namiddagzon was het een schitterend uitzicht. Rinske ging nog even wat boodschapjes doen en kwam weer heel enthousiast terug. Ze had heel veel foto’s gemaakt. Het plaatsje was schitterend gelegen aan de kust, omgeven door hoge kliffen, waarop de abbey stond. Maar voor vandaag hadden we genoeg gezien. Morgen weer een dag! Geen autorijden, maar slenteren door Whitby. Rinske zal de 199 treden naar de Abbey wel gaan beklimmen en ik bekijk hem wel van een afstandje.

Het bed hier is ook smal. Toen ik er even op gelegen had na onze aankomst zag ik dat er voor Rinske bitter weinig ruimte overbleef. Bovendien was ik bang om eruit te vallen. Daarom besloot ik dat het nu mijn beurt was om op de bank te slapen. Rinske stribbelde natuurlijk tegen, maar ik lag er prima op.